menu: Kontakt | O nas | Siedziba | Pobierz

Słownik terminów bankowych

Przydatne terminy bankowe.
Aby przybliżyć Państwu terminologię naszej ekonomii zebraliśmy
poniżej opisy najczęściej używanych terminów bankowych.

więcej »

Akcja

Akcja papier wartościowy łączący w sobie prawa o charakterze majątkowym i niemajątkowym, wynikające z uczestnictwa akcjonariusza w spółce akcyjnej. Akcja, to inaczej ogół praw i obowiązków akcjonariusza w spółce albo też część kapitału akcyjnego.

Bank

Bank - przedsiębiorstwo wykonujące działalność polegającą na przyjmowaniu depozytów, udzielaniu kredytów, wydawaniu instrumentów pieniądza elektronicznego oraz innych czynności, określonych przepisami prawa i wymienionych w statucie banku.
Nazwa "bank" pochodzi od włoskiego słowa banco, oznaczającego ławkę, przy której pracowali włoscy handlarze zajmujący się przekazywaniem monet kruszcowych od jednych klientów do drugich. Na gruncie obowiązujących przepisów używanie nazwy "bank" (oraz "kasa") jest zastrzeżone wyłącznie dla banków w rozumieniu przepisów prawa bankowego.
 

Bankomat

Bankomat - automatyczne urządzenie służące przede wszystkim do wypłaty gotówki za pomocą magnetycznej lub chipowej karty płatniczej. Obecnie bankomaty służą także do drukowania potwierdzeń, dostarczania informacji o stanie konta, przyjmowania wpłat na konto itp. operacji.

Działanie bankomatu opiera się na systemie informatycznym, umożliwiającym wymianę informacji z centralą. Na podstawie informacji zawartych na karcie płatniczej i osobistego, poufnego numeru identyfikacyjnego klienta (tzw. PIN-u), zapobiegającemu użycie karty przez osobę niebędącą właścicielem lub osobą upoważnioną przez właściciela karty, bankomat łączy się z centralnym komputerem i po otrzymaniu komunikatu wyrażającego zgodę na wykonanie żądanej operacji uruchamia urządzenie obsługujące wypłatę lub wpłatę gotówki. Możliwe jest także działanie bankomatu w trybie off-line, gdzie do wysokości pewnej ustalonej kwoty, bankomat nie łączy się z systemem centralnym, ale sam podejmuje decyzje o wypłacie gotówki klientowi (jest to zachowanie dopuszczalne jedynie przy kartach elektronicznych EMV).

W użyciu jest kilka rodzajów bankomatów:

• CD (Cash Dispenser) - służący tylko do wypłaty gotówki,
• ATM (Automated Teller Machine) - wielofunkcyjny bankomat, za pomocą którego możemy, oprócz pobierania gotówki, sprawdzić stan konta, prześledzić historię dokonanych operacji, dokonać przelewu, itp.
• Cash recycler - bankomat posiadający oprócz realizacji wypłat, także możliwość pobierania gotówki od klienta.
• Wpłatomat - urządzenie pozwalające na pobieranie gotówki od klienta i zdeponowanie jej wewnątrz.
Bankomaty są wyposażone w 2 do 4 nominałowych oraz jedną kasetę zrzutową, zawierającą banknoty nieodebrane przez klienta, lub odrzucone przez mechanizm wypłacający przed ich wypłaceniem.
Wynalazcą bankomatu był John Shepherd-Barron. Pierwszy bankomat na świecie, pojawił się w oddziale Barclays Bank w Londynie, 27 czerwca 1967 r. Pierwszy bankomat w Polsce został umieszczony w drugiej połowie lat 80 w III oddziale Banku Polska Kasa Opieki SA w Warszawie (dziś Pekao SA).

Największymi producentami bankomatów są firmy: NCR, Wincor-Nixdorf, Diebold oraz Olivetti.

Bankowy Fundusz Gwarancyjny

Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG) - instytucja gwarantująca depozyty polskich banków. Realizuje także działalność pomocową w stosunku do instytucji bankowych zagrożonych upadłością. Powstała na mocy ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym z dnia 14 grudnia 1994 r.


Zadania Funduszu

• Gwarantowanie środków pieniężnych zgromadzonych w bankach objętych obowiązkowym systemem gwarantowania do wysokości określonej ustawą.

• Udzielanie pomocy finansowej bankom, które znalazły się w obliczu utraty wypłacalności oraz wspieranie procesów łączenia się banków zagrożonych z silnymi jednostkami bankowymi.
• Gromadzenie i analizowanie informacji o bankach objętych systemem gwarantowania.
Hierarchia ważności wymienionych zadań ulegała zmianie w zależności od sytuacji w jakiej znajdował się system bankowy. W latach 1995 - 1996 najistotniejsze było sprawne wypełnianie zobowiązań w stosunku do klientów banków znajdujących się w stanie upadłości. W kolejnych latach na pierwszy plan - przy zachowaniu gotowości Funduszu do realizacji gwarancji - wysunęła się działalność pomocowa nakierowana na likwidowanie przyczyn, które mogłyby doprowadzić do upadłości banku.

Bony skarbowe

Bon skarbowy - weksel lub bilet skarbowy, (ang. treasury bill), dłużny papier wartościowy Skarbu Państwa o terminach emisji od 1 do 52 tygodni (standardowo 13 i 52). Służy zaciąganiu przez Skarb Państwa krótkoterminowego kredytu na sfinansowanie deficytu budżetu państwa. Oprocentowanie bonów ma charakter stały, dyskontowy (dochodem jest różnica pomiędzy ceną zakupu, a wartością nominalną bonu).
Po raz pierwszy bony skarbowe pojawiły się w Anglii w 1870 roku. W Polsce ich emisję wznowiono po wieloletniej przerwie w 1991 roku. Na rynku pierwotnym w Polsce bony skarbowe sprzedawane są na przetargach organizowanych przez Ministerstwo Finansów za pośrednictwem NBP. Ewidencjonowane są w Centralnym Rejestrze Bonów Skarbowych w Departamencie Polityki Pieniężno-Kredytowej NBP.
Na rynku wtórnym bony skarbowe mogą być kupowane i sprzedawane za pośrednictwem banków lub bezpośrednio pomiędzy podmiotami. Bony skarbowe mają najczęściej wartość 10 000 zł.

EURIBOR

EURIBOR - (ang. Euro Interbank Offered Rate) - stopa procentowa kredytów w strefie euro oferowanych przez jeden bank innemu bankowi. Jest to średnie notowanie z 57 największych banków strefy euro - ustalane przez FBE - Federation Bancaire de L'Union Europeenne w Brukseli.

Fundusz inwestycyjny

Fundusz inwestycyjny to forma zbiorowego lokowania środków pieniężnych wpłaconych przez przedsiębiorstwa, gminy, osoby prawne oraz osoby fizyczne. Nawet stosunkowo niewielkie wpłaty wielu uczestników tworzą znaczny kapitał, który umożliwia korzystne inwestycje mające na celu osiąganie zysków wyższych niż tradycyjna lokata bankowa. Majątek funduszu inwestycyjnego lokowany jest na zasadzie dywersyfikacji ryzyka - tj. inwestowania w tak szerokie spektrum lokat, aby nawet spadek wartości jednej z lokat w niewielkim stopniu wpłynął na wartość całego portfela.

Funduszem zarządza Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych (TFI) zatrudniające w tym celu doświadczonych doradców inwestycyjnych. Ich zadaniem jest zyskowne i bezpieczne inwestowanie środków funduszu zgodnie z zasadą ograniczenia ryzyka inwestycyjnego. Przed każdą decyzją o zakupie określonych papierów wartościowych dokonywana jest szczegółowa analiza opłacalności i bezpieczeństwa inwestycji.

GPW

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie - instytucja publiczna mająca na celu zapewnienie możliwości obrotu papierami wartościowymi (takimi jak akcje, obligacje, prawa poboru, itp.) dopuszczonymi do obrotu giełdowego. Wymiana taka regulowana jest przez regulamin giełdy, Komisję Nadzoru Finansowego (19 września 2006 zastąpiła Komisję Papierów Wartościowych i Giełd) oraz ustawy z dnia 29 lipca 2005:

• o obrocie instrumentami finansowymi,
• o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych,
• o nadzorze nad rynkiem kapitałowym.

Warszawska giełda jest głównym elementem rynku wtórnego i dzieli się na rynek podstawowy i rynek równoległy. Handel na rynku wtórnym odbywa się za pośrednictwem domów maklerskich lub banków prowadzących działalność maklerską.
Najważniejszymi indeksami giełdy warszawskiej są WIG oraz WIG20 i mWIG40. Według stanu na dzień 22 stycznia 2007 notowane jest 280 spółek.
Prezesem giełdy od 1991 roku był Wiesław Rozłucki, w 2006 zastąpił go Ludwik Sobolewski.

Karta kredytowa

Karta kredytowa to karta płatnicza, której wydanie jest związane z przyznaniem limitu kredytowego przez bank. Operacje wykonane przez posiadacza karty rozliczane są w ciężar limitu.

Zwykle do wydania karty jest potrzebne posiadanie konta w banku wydającym kartę. Okresowo, najczęściej co miesiąc, bank przysyła posiadaczowi karty wyciąg z dokonanych operacji wraz z informacjami dotyczącymi spłaty. Limit kredytowy związany z kartą jest często oprocentowany o wiele wyżej niż linie kredytowe przyznawane do rachunków bieżących/oszczędnościowo-rozliczeniowych, za to powszechną praktyką wydawców kart jest ustalanie terminu (tzw. grace period), w którym spłata powoduje anulowanie lub nienaliczenie żadnych odsetek.

Karta płatnicza

Karta płatnicza, karta bankowa - elektroniczny instrument płatniczy wydawany przez banki, stanowiący podstawowe narzędzie zdalnego dostępu do pieniędzy zgromadzonych na rachunku bankowym. Pozwala na podejmowanie gotówki z bankomatu lub dokonywanie bezgotówkowych płatności za towary i usługi.

LIBOR

LIBOR - (ang. London Interbank Offered Rate) - stopa procentowa kredytów oferowanych na rynku międzybankowym w Londynie przez 4 główne banki: Bankers Trust, Bank of Tokyo, Barclays i National Westminster. Stanowi bazową stopę procentową dla ustalania oprocentowania kredytów i depozytów na rynku międzybankowym oraz kredytów typu "roll-over".
Wysokość stopy procentowej LIBOR zmienia się w sposób ciągły w zależności od warunków ekonomicznych. Jednomiesięczną stopą LIBOR jest oprocentowanie depozytów jednomiesięcznych w danym momencie oferowane przez bank innemu bankowi, trzymiesięczną stopą LIBOR jest oprocentowanie depozytów trzymiesięcznych etc. Jeśli oprocentowanie pożyczki ustanowione jest na poziomie jednomiesięcznej stopy LIBOR, to stopa procentowa tej pożyczki uaktualniana jest w kolejnych okresach miesięcznych według stopy LIBOR, a odsetki płacone są z dołu. Stopy LIBOR dla innych okresów definiuje się analogicznie.

Przykład analizy pożyczki sześciomiesięcznej oprocentowanej na poziomie sześciomiesięcznej stopy LIBOR + 0,5% w skali rocznej: Czas na jaki zaciągnięto pożyczkę, dzielony jest na okresy sześciomiesięczne. Dla każdego okresu oprocentowanie oblicza się dodając 0,5% do poziomu sześciomiesięcznej stopy LIBOR (w skali rocznej) dla początku okresu. Oprocentowanie płacone jest na końcu okresu.

Obligacje

Obligacja - papier wartościowy, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem obligatariusza i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia. Są to papiery wartościowe masowego obrotu, występują więc w seriach. W przeciwieństwie do akcji, obligacje nie dają ich posiadaczowi żadnych uprawnień względem emitenta typu współwłasność, dywidenda czy też uczestnictwo w walnych zgromadzeniach. Możliwe są również różne formy hybrydowe, np. obligacje zamienne na akcje.
Obligacje mogą być emitowane przez skarb państwa, korporacje (mogą być wtedy dopuszczane do obrotu giełdowego) bądź np. gminy lub miasta (obligacje komunalne lub inaczej obligacje municypalne).
Obligacje można dzielić na kuponowe i zerokuponowe. Obligacje zerokuponowe są zwykle emitowane z dyskontem. Obligacje kuponowe wiążą się z okresową płatnością kuponu, którego wysokość jest zwykle zależna od ratingu emitenta. Oprocentowanie obligacji może być stałe bądź zmienne. Zwykle wysokość kuponu obligacji o zmiennym oprocentowaniu przedstawiana jest w formie "stopa bazowa + x%", np. WIBOR + 0.5%. Możliwe jest także oprocentowanie uzależnione od stopy inflacji (takie obligacje emituje polski Skarb Państwa).

RPP Rada Polityki Pieniężnej

Rada Polityki Pieniężnej (RPP) - organ Narodowego Banku Polskiego. Zadaniem RPP jest coroczne ustalanie założeń i realizacja polityki pieniężnej państwa. Rada ustala wysokość podstawowych stóp procentowych, określa zasady operacji otwartego rynku oraz ustala zasady i tryb naliczania i utrzymywania rezerwy obowiązkowej. Zatwierdza plan finansowy banku centralnego oraz sprawozdanie z działalności NBP.

Zadania Rady

• Coroczne ustalanie założeń polityki pieniężnej i przedkładanie ich do wiadomości Sejmowi równocześnie z przedłożeniem przez Radę Ministrów projektu ustawy budżetowej
• Składanie Sejmowi sprawozdania z wykonania założeń polityki pieniężnej w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego
• Ustalanie wysokości stóp procentowych NBP
• Ustalanie zasady i stopy rezerwy obowiązkowej banków
• Określanie górnej granicy zobowiązań wynikających z zaciągania przez NBP pożyczek i kredytów w zagranicznych instytucjach bankowych i finansowych
• Zatwierdzanie planu finansowego NBP oraz sprawozdania z działalności NBP
• Przyjmowanie rocznego sprawozdania finansowego NBP
• Ustalanie zasad operacji otwartego rynku.

Stopa procentowa

Stopa procentowa to miernik przychodu, jaki przysługuje posiadaczowi kapitału z racji udostępnienia go innym. W przypadku sektora bankowego mamy do czynienia ze stopami oficjalnymi banku centralnego (w Polsce ich wysokość ustala Rada polityki pieniężnej oraz rynkowymi - tak określa się oprocentowanie kredytów i depozytów pomiędzy bankami. Występuje również stopa nominalna - oficjalne oprocentowanie - i realna - pomniejszone o wartość inflacji.
Przy wyliczaniu oprocentowania kredytów i depozytów (ich stóp procentowych) banki posługują się stopą podstawową (lub bazową), której wartość ustalana jest indywidualnie w banku - na ogół w oparciu o stopy rynkowe.

WIBID

WIBID (ang. Warsaw Interbank Bid Rate) - roczna stopa procentowa jaką płacą banki za środki przyjęte w depozyt od innych banków. Stopa ta, podobnie jak WIBOR, ustalana jest codziennie o godz. 11:00.

WIBOR

WIBOR (ang. Warsaw Interbank Offered Rate) - wysokość oprocentowania pożyczek na polskim rynku międzybankowym. Funkcjonuje od 1991 roku. Od 1993 ustalany jest w każdy dzień roboczy o godzinie 11.00, na fixingu organizowanym przez Polskie Stowarzyszenie Dealerów Bankowych - Forex Polska, na podstawie ofert złożonych przez 13 banków, po odrzuceniu dwóch najwyższych i dwóch najniższych wielkości.
W ciągu 15 minut od publikacji indeksów ustalonych podczas fixingu, uczestniczące w nim banki zobowiązane są do zawierania między sobą transakcji według stawek nie gorszych od zgłoszonych tego dnia.

WIG

Warszawski Indeks Giełdowy - indeks giełdowy typu dochodowego, najdłużej notowany na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Obejmuje akcje spółek notowanych na rynku podstawowym, liczony jest od 16 kwietnia 1991.
W skład WIG-u wchodzą notowania 244 spółek. WIG jest średnią ważoną ich notowań.

• Najwyższa wartość WIG-u: 65.438 pkt, 15 czerwca 2007[1],

• Najniższa wartość WIG-u: 62,8 pkt, 23 czerwca 1992.
Indeks WIG wyraża łączną wartość względną spółek obecnych na GPW w stosunku do ich wartości w początku jego notowania [indeks 16 kwietnia 1991 równał się 1000 pkt].